De prijs van kennis

Luchtvaart is nooit goedkoop geweest, maar de afgelopen jaren is de prijs van vliegen merkbaar verschoven van “serieus” naar “ontmoedigend”. Dat geldt voor passagiers, maar nog sterker voor aspirant-vliegers. Brandstof, onderhoud, verzekering, landingsgelden — vrijwel elk onderdeel van de keten is duurder geworden. Wie vandaag aan een vliegopleiding begint, doet dat met een financieel commitment dat aanzienlijk groter is dan nog maar tien jaar geleden.

Het is dan ook niet verwonderlijk dat overal wordt gezocht naar manieren om kosten te beperken. Efficiëntere vliegtuigen, betere planning, slimmere logistiek — het zijn ontwikkelingen die de luchtvaart sterker maken. Maar er is één gebied waar kostenbesparing een andere, minder zichtbare prijs kan hebben: het onderwijs zelf.

Theorieonderwijs is een merkwaardig onderdeel van de vliegopleiding. Het produceert niets tastbaars. Geen draaiende propeller, geen logboekuren, geen zichtbare voortgang. Het is verleidelijk om het te beschouwen als een verplicht obstakel op weg naar het echte werk. En dus ook als een logische plaats om te besparen. Zelfstudie vervangt klassikale lessen, directe begeleiding maakt plaats voor digitale modules, en ervaring wordt ingeruild voor efficiëntie.

Op papier lijkt dat een redelijke uitwisseling. In de praktijk is het verschil groter dan vaak wordt aangenomen.

Goede docenten doen veel meer dan informatie overdragen. Zij brengen structuur aan in een complex geheel van regels, principes en onderlinge verbanden. Zij herkennen waar misverstanden ontstaan, en corrigeren die voordat ze zich vastzetten. Zij plaatsen losse feiten in een context die later, in de cockpit, direct bruikbaar blijkt. Dat proces is moeilijk zichtbaar, maar het effect ervan is blijvend.

Wie uitsluitend zelfstandig studeert, kan dezelfde informatie tot zich nemen. Maar informatie is niet hetzelfde als begrip. Begrip ontstaat wanneer kennis wordt georganiseerd, getoetst, en verbonden met ervaring. Dat vraagt tijd, maar vooral begeleiding.

De luchtvaart heeft haar veiligheidsniveau niet bereikt door snelheid of efficiëntie, maar door zorgvuldigheid. Door kennis serieus te nemen. Door ervaring over te dragen van de ene generatie op de volgende. Die traditie is minder zichtbaar dan een nieuw vliegtuig of een modern avionicasysteem, maar zij vormt wel de basis waarop alles rust.

Kostenbeheersing is noodzakelijk. Maar sommige besparingen schuiven kosten door naar een later moment, of naar een minder zichtbare plaats. Onderwijs is zo’n gebied. Wat vandaag wordt weggelaten, wordt morgen gemist — soms op een moment waarop er geen ruimte meer is om het alsnog te leren.

De prijs van luchtvaart is gestegen. De waarde van goed onderwijs niet minder.